ՍԵՎԱՆ ՏԵՅԻՐՄԷՆՃԵԱՆ | Գանձասար

Posted on Դեկտեմբերի 4, 2010

0


Օրը կ’իրիկնանար, սակայն մեր ինքնաշարժը Ամարասէն քիչ առաջ բաժնուելով ուղղուած էր դէպի Գանձասար։ Երբ Ասկերանէն Խոճալու կ’անցնէինք, գիշերը իր տաքուկ վերմակը սկսած էր դանդաղ-դանդաղ, մօր մը նման որ իր մանկիկին անկողնին վրայ «Պահապան ամենայնի» կ’արտասանէ, փռել ուխտաւորի մեր յոգնած ուսերուն վրայ։ Առանց Գանձասարը տեսնելու չէինք ուզեր բաժնուիլ այս սուրբ հողէն. բան մը պակաս պիտի ըլլար, մեր կեանքը իրաւունք չունէինք զրկուած պահելու ապառնի ապրումներու ու խոհերու տարտամ այլ մտատանջող գոհութենէն։ Չտեսանք Գանձասարը վարէն, մագլցելու վարանքը, այդ տկարութիւնը ապրելու առիթը չունեցանք «բարեբախտաբա՜ր»։ Գոց էր վանքին մեծ դուռը։ Պահակը գացած էր։ Մեծ Պահոց օր մըն էր -կը յիշեմ- ու մենք, երեք-չորս երիտասարդ, գլուխնիս հակած, աստղերու մօտիկութենէն գինով, կը զգայինք սակայն նատիրին ընդյատակեայ գոյութիւնը։ Խաչաձեւումը երկրի ու երկինքի, ուր հորիզոնը կը պագնէր գետինը ու այդ պագումէն ալ ծնած ըլլալու էր այս վանքը, այս բարձունքին վրայ։ Երկուումի պահը կարճ տեւեց։ Վազելով բացի դուռը ու քայլերս ուղղեցի եկեղեցւոյ դրան, ուրկէ խաւարը դուրս ցցեց իր թաթը եւ զիս առաւ իր մէջ։ Մեր վանքերուն գաւիթները գերեզմանոց են. ոտքերուս տակ թէեւ ոսկորներ չկային, բայց քարերուն տակն էին անոնք, շաղախուած բարձունքին, որու գագաթը ոտքերուս տակն էր հիմա. կը զգայի երկրի սրտին բաբախումը, իսկ երկինքը գմբէթուած էր գլուխիս վերեւ։ Մօտեցայ խորանին, հրահանովս վառեցի մոմերը։ Վարագոյրը գոց էր. Յիսուսի խաչելութիւնը աչքերուս երեւաց պահ մը, ընկրկեցայ, քայլերս ակամայ զիս տարին գմբէթին տակը, երկինքը իջաւ ուսերուս վրայ, ծալլուեցան ծունկերս ու գետնամած ինկայ գետին։ Միջերկրականի ափերէն թռաւ, եկաւ-հասաւ ու մեր հոգիներուն դպնալով, շրթունքներուս վրայ թառեցաւ «Առաւօտ Լուսոյ»ն։ Երգեցինք բարձրաձայն, Աստուծոյ հաւատքը թպրտաց հոգիներնուս մէջ։ Ըսուած-լսուած քարոզները ի չիք կը դառնային այս քարեղէն կերտուածքին մէջ, որ հոգի էր նախեւառաջ՝ հոգիի յղացում ու քարացած քարոզ ու աղօթք…
Գանձասարէն տեսանելի է ամբողջ աշխարհը, որ կը ծուարի, կը պզտիկնայ, կը փոքրանայ, կը կծկուի, կը նեղնայ՝ հաւաքուելու համար անոր լանջերուն շուրջը, ուրկէ ոստումով մը կը բարձրանայ վեր, կը տաճարնայ, անգամ մը եւս յատակ կը զգենու, կը ստանայ ձեւ մը, կը լայննայ վերջին անգամ, կ’ամփոփուի կամարի մը տակ՝ փութով վերածուելու գմբէթի, ու շառաչով մը խրելու՝ երկնքի կողը։
Ակամայ դուրս ելանք տաճարէն։ Ուրիշ տեղ մը ըլլայինք՝ պիտի վախնայինք. չորս բոլորնիս անդունդ, խորունկ անտառներէն դուրս յորդող մութը, լքուած ու մոռցուած գերեզման մը, հազարամեայ վանք մը, բարձունք մը, ուրկէ վար գիւղի մը լոյսերը կը մարէին կամաց-կամաց, կեանքը կը քաշէր իր թեւերը՝ իր դերը զիջելով մութին մեռելութեան, որ լկտի համարձակութեամբ մը կը ծանրանար հազար մահ ու հազար զոհ տեսած այս վիրաւոր լեռներուն վրայ։ Անդորր ու խաղաղութիւն ունէինք մեր մէջ վախի փոխան ու մօտակայ աղբիւրի ջուրը, որու կաթիլները քարին վրայ կը պայթէին՝ արձագանք մը գողնալով հեռաւոր լեռներէն, հոգիներնուս մէջ գետ մը կ’ըլլար, մեր երակներուն մէջ կը գտնէր իր հունը, կը մաքրէր ախտերը ու ջրվէժի մը հանգոյն իր զովութեամբ կ’ոռոգէր բթութիւնը մեր անձերուն՝ լայն ու բերրի ակօս մը բանալով այնտեղ։ Ուրուականներ կը պտըտկէին մեր շուրջ, բաներ մը կը փսփսային մեր ականջներուն, կը լսէինք զանոնք, չէինք վախնար, կը լսէինք իրենց ձայնը, տեսնելու պէս կ’ըլլայինք իրենց բարակցած դէմքերը, չէինք վախնար, կը խոստանայինք բարեւ մը, ողջոյն մը տանիլ իրենց հարազատներուն, հարսերուն ու մայրերուն, որդիներուն ու եարերուն իրենց այրի։ Մագնիսական տարուբերուող հոսանքներու լարումը ձգողականութիւն մը կը ստեղծէին մեր ոտքերուն տակ ու վարանումը կ’ունենայինք իջնելու աշխարհ։ Դժուար էր պոկուիլը։ Մեր գլուխները կը հպէին աստղերուն, որոնք այնքա՜ն մօտիկ էին, կը տեսնէինք մարդերը հոն ապրող, մինակ էին, չէին ուզեր մեր երթալը։
Ամիսներ վերջ, երբ կը վերարտադրեմ ապրումներս, կ’անգիտանամ այն բոլորը, զոր թողուցինք այնտեղ՝ Գանձասարի բարձունքին։ Ոտքի հետք մը մնա՞ց արդեօք մեզմէ, մեր շուքերը կ’ապրի՞ն տակաւին հոն, մեր հոգիներու ոգին կը սաւառնի՞ կամ ապրումնիս կը յամենա՞յ տաճարին մէջ։ Չեմ գիտեր։ Բայց հոնկէ հետք մը, շուք մը, ոգի մը, ապրում մը բերած եմ հետս Երեւան՝ արմատս մխրճելով հինաւուրց վանքին մամռոտ քարերուն մէջ։ Մեծցած է հոգիս ու Գանձասար դէպի կ’երկարին ջիղերս։